Rokitnik – dlaczego warto go jeść? Najważniejsze korzyści dla zdrowia

Rokitnik (Hippophae rhamnoides) to krzew o jaskrawo pomarańczowych jagodach, od wieków ceniony w medycynie ludowej za swoje prozdrowotne właściwości. Już tradycyjne systemy medyczne Azji (m.in. chińska i tybetańska) opisywały zastosowanie rokitnika w leczeniu problemów trawiennych, chorób skóry czy dolegliwości krążeniowych. Współcześnie rokitnik bywa nazywany „złotem Syberii” lub „cudowną jagodą” – nie bez powodu. Coraz więcej badań naukowych (prowadzonych na świecie m.in. w Chinach, Indiach czy krajach europejskich) potwierdza, że rokitnik jest prawdziwą skarbnicą witamin i przeciwutleniaczy o dobroczynnym wpływie na zdrowie.

Wspieranie układu odpornościowego

Rokitnik jest znany z pozytywnego wpływu na odporność organizmu. Jego owoce zawierają niezwykle dużo witaminy C, a także innych związków wzmacniających układ immunologiczny. Według przeglądu naukowego z 2025 roku rokitnik działa jak naturalny booster odporności – dzięki wysokiej zawartości witaminy C i innych składników pomaga organizmowi skuteczniej bronić się przed infekcjami. Innymi słowy, regularne spożywanie rokitnika może przyczyniać się do lepszej odporności na przeziębienia i choroby. Badacze podkreślają, że przeciwutleniacze obecne w rokitniku chronią komórki odpornościowe przed uszkodzeniami oksydacyjnymi, co przekłada się na ich sprawniejsze działanie. W efekcie organizm lepiej radzi sobie z patogenami. Warto dodać, że rokitnik wykazuje także pewne działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne – w testach laboratoryjnych ekstrakty z rokitnika hamowały wzrost bakterii (np. gronkowca złocistego MRSA) oraz wirusów (np. wirusa opryszczki), choć efekty te wymagają dalszych badań klinicznych. Niemniej jednak już teraz rokitnik uchodzi za cenny składnik diety dla osób chcących w naturalny sposób wspomóc swoją odporność.

Działanie przeciwzapalne

Jedną z kluczowych właściwości rokitnika jest jego działanie przeciwzapalne. Owoce i nasiona rokitnika są bogate w związki bioaktywne (takie jak polifenole: flawonoidy i kwasy fenolowe), które wykazują zdolność do obniżania nadmiernej odpowiedzi zapalnej w organizmie. Naukowcy zaobserwowali w badaniach, że ekstrakty z rokitnika potrafią regulować aktywność mediatorów stanu zapalnego – mówiąc prościej, hamują wydzielanie substancji odpowiedzialnych za podtrzymywanie zapalenia. Przykładowo, badania in vitro pokazały, że związki z rokitnika zmniejszają produkcję cytokin prozapalnych oraz aktywność enzymów (jak COX-2) w komórkach układu odpornościowego. Dzięki temu rokitnik może łagodzić stany zapalne i objawy im towarzyszące (np. obrzęk, ból). Co więcej, właściwości przeciwzapalne idą w parze z działaniem antyoksydacyjnym – rokitnik neutralizuje wolne rodniki, które również przyczyniają się do nasilenia stanów zapalnych w tkankach. W efekcie podwójnego działania (antyoksydacyjnego i przeciwzapalnego) spożywanie rokitnika może przynosić ulgę w schorzeniach przebiegających z przewlekłym stanem zapalnym, takich jak zapalenie stawów czy inne choroby przewlekłe. Oczywiście, rokitnik nie jest lekiem przeciwzapalnym z apteki, ale może stanowić wartościowe uzupełnienie diety wspierającej zdrowie.

Korzyści dla skóry i gojenia się ran

Zdrowie skóry zdecydowanie zyskuje przy włączeniu rokitnika do diety lub pielęgnacji. Ta roślina jest ceniona w dermatologii i kosmetyce ze względu na unikalne połączenie antyoksydantów, witamin i nienasyconych kwasów tłuszczowych korzystnych dla skóry. Przegląd badań z 2017 roku wykazał, że preparaty z rokitnika (szczególnie olej rokitnikowy) mogą działać nawilżająco na suchą skórę, łagodzić podrażnienia oraz wspomagać leczenie trądziku. Zawarte w rokitniku antyoksydanty (witamina E, karotenoidy) pomagają usuwać ze skóry szkodliwe wolne rodniki, dzięki czemu spowalniają procesy starzenia – skóra dłużej zachowuje jędrność i zdrowy wygląd. Kwasy tłuszczowe omega (w tym rzadki kwas omega-7 obecny w rokitniku) wzmacniają natomiast naturalną barierę lipidową skóry, przyczyniając się do lepszego nawilżenia i regeneracji naskórka.

Co ważne, działanie rokitnika na skórę potwierdzają również badania kliniczne. Przykładem jest randomizowane badanie z Iranu (2021 r.), w którym porównano maść z 40% rokitnika z tradycyjnym kremem leczniczym na oparzenia (sulfadiazyną srebra). W grupie 55 pacjentów z oparzeniami II stopnia stwierdzono, że rany goiły się znacznie szybciej u osób leczonych kremem rokitnikowym – czas pełnego wygojenia był istotnie krótszy niż w grupie stosującej standardowy preparat. Wyniki te sugerują, że rokitnik przyspiesza procesy naprawcze skóry. Inne eksperymenty wykazały również przydatność rokitnika przy gojeniu mniejszych uszkodzeń – np. przy skaleczeniach, odmrożeniach czy owrzodzeniach skóry. Podsumowując, rokitnik sprzyja zdrowiu skóry zarówno od wewnątrz (dostarczając witamin i antyoksydantów w diecie), jak i od zewnątrz (stosowany w postaci oleju czy kremu). Pomaga utrzymać skórę dobrze nawilżoną, chroni przed przedwczesnym starzeniem i wspomaga regenerację w przypadku uszkodzeń.

Wpływ na zdrowie serca i układ krążenia

Kolejnym obszarem, gdzie rokitnik wykazuje dobroczynne działanie, jest układ sercowo-naczyniowy. Liczne badania wskazują, że składniki obecne w rokitniku wspomagają pracę serca i mogą chronić przed chorobami układu krążenia. Przede wszystkim rokitnik pomaga w normalizacji parametrów metabolicznych, które wpływają na zdrowie serca. Według badań naukowców z Chin, ekstrakty z rokitnika obniżają poziom “złego” cholesterolu we krwi oraz trójglicerydów, a także pomagają regulować ciśnienie tętnicze. W praktyce oznacza to mniejsze ryzyko miażdżycy – choroby polegającej na odkładaniu się blaszki miażdżycowej w naczyniach. W jednym z przeglądów badań odnotowano, że suplementacja rokitnika u osób z podwyższonym cholesterolem wyraźnie poprawiała ich profil lipidowy (obniżała cholesterol całkowity i LDL), choć u osób zdrowych efekt nie był już tak widoczny. Ponadto rokitnik może korzystnie wpływać na regulację poziomu cukru we krwi, co pośrednio także chroni serce – w małym badaniu klinicznym z 2021 roku zaobserwowano niewielkie obniżenie glikemii na czczo u osób z stanem przedcukrzycowym pijących mus z rokitnika przez 5 tygodni.

Warto podkreślić, że rokitnik działa kompleksowo: nie tylko poprawia profil lipidowy, ale również dostarcza cennych kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6, które korzystnie wpływają na naczynia krwionośne. Jego działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne przekłada się na ochronę śródbłonka naczyń (wewnętrznej wyściółki), co zapobiega uszkodzeniom naczyń i powstawaniu zmian miażdżycowych. W badaniach in vitro i na zwierzętach wykazano nawet, że rokitnik może hamować zlepianie się płytek krwi (działanie przeciwzakrzepowe) oraz chronić komórki serca przed obumieraniem w warunkach stresu oksydacyjnego. Chociaż te szczegóły są fachowe, ich ogólny wydźwięk jest jasny – rokitnik wspiera zdrowe krążenie i serce na wielu poziomach. Osoby z nadciśnieniem, podwyższonym cholesterolem czy zagrożone chorobami serca mogą odnieść korzyści z włączenia rokitnika do diety (oczywiście jako uzupełnienie, a nie zamiennik leczenia zaleconego przez lekarza).

Wsparcie układu pokarmowego

Tradycyjna medycyna już dawno temu dostrzegła, że rokitnik korzystnie wpływa na układ pokarmowy – w Tybecie i Chinach używano go do leczenia chorób żołądka, takich jak wrzody czy nieżyty żołądka. Współczesne badania potwierdzają te obserwacje. Rokitnik zawiera związki, które działają ochronnie na błonę śluzową przewodu pokarmowego. Przykładowo, w badaniach na zwierzętach wykazano, że ekstrakty bogate w procyjanidyny (rodzaj przeciwutleniaczy obecnych w rokitniku) przyspieszają gojenie się wrzodów żołądka – u szczurów z doświadczalnie wywołanymi owrzodzeniami podawanie rokitnika znacznie przyspieszało regenerację uszkodzonej śluzówki. Naukowcy zaobserwowali, że rokitnik stymulował w żołądku produkcję czynników wzrostu i przyspieszał odnowę komórek nabłonka, co tłumaczy jego działanie gojące. Również w badaniach klinicznych na zwierzętach większych (np. na koniach) suplementacja rokitnika zmniejszała nasilenie istniejących wrzodów żołądka i zapobiegała powstawaniu nowych uszkodzeń podczas stresu (np. okresowego głodzenia).

Oprócz ochrony żołądka, rokitnik może wspierać także zdrową florę jelitową. Jego owoce zawierają sporo błonnika i polifenoli, które działają jak prebiotyki – stanowią pożywkę dla dobrych bakterii jelitowych. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że ekstrakt z rokitnika sprzyja wzrostowi pożytecznych bakterii, takich jak Bacteroides czy pałeczki kwasu mlekowego. Co więcej, w pilotażowym badaniu z 2022 roku zaobserwowano, że 90-dniowa suplementacja puree z owoców rokitnika u osób z podwyższonym cholesterolem korzystnie modulowała mikrobiom jelitowy – odnotowano zwiększenie liczebności bakterii produkujących maślan (krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy o działaniu przeciwzapalnym w jelitach) oraz spadek bakterii potencjalnie szkodliwych. Efektem takich zmian mikroflory może być lepsze trawienie, poprawa wchłaniania składników odżywczych, a nawet pośredni wpływ na metabolizm (np. korzystny wpływ na masę ciała czy stłuszczenie wątroby, co sugerują niektóre badania na modelach zwierzęcych).

Bogactwo witamin i przeciwutleniaczy

Owoce rokitnika wyróżniają się na tle innych owoców niezwykle wysoką zawartością witamin i antyoksydantów. To właśnie dzięki nim rokitnik wykazuje opisane wyżej prozdrowotne efekty. Najsłynniejsza jest oczywiście witamina C – rokitnik należy do najbogatszych naturalnych źródeł tej witaminy. Świeże jagody rokitnika zawierają średnio ok. 7950 mg witaminy C na kilogram, co oznacza że mają jej aż około 12 razy więcej niż pomarańcze! Dla zobrazowania: już porcja ~100 g świeżych owoców może pokryć wielokrotnie dzienne zapotrzebowanie dorosłego na witaminę C. Tak duża dawka tej witaminy przekłada się na silne działanie antyoksydacyjne i wspomaganie odporności (witamina C wspiera funkcje białych krwinek).

Rokitnik to jednak nie tylko witamina C. Jagody dostarczają także witamin z grupy B (np. B1, B2, kwasu foliowego) oraz witaminę K i znaczne ilości witaminy E. Witamina E (tokoferole) obecna w rokitniku to ważny przeciwutleniacz rozpuszczalny w tłuszczach – w 1 kg świeżych owoców jest jej od 43 do 223 mg, co czyni rokitnik jednym z lepszych roślinnych źródeł witaminy E. Obecność witaminy K wspiera procesy krzepnięcia krwi i zdrowe kości. W rokitniku wykryto ponadto ok. 20 różnych mikroelementów i związków mineralnych (m.in. potas, wapń, magnez, żelazo, cynk), choć występują one w umiarkowanych ilościach.

Na szczególną uwagę zasługują przeciwutleniacze inne niż witaminy – czyli polifenole i karotenoidy. Rokitnik jest bogaty w flawonoidy, takie jak kwercetyna, kemferol czy izoramnetyna, oraz inne polifenole (kwasy fenolowe). Naukowcy stwierdzili, że stężenie flawonoidów w owocach rokitnika jest kilkukrotnie wyższe niż w wielu innych owocach znanych z wysokiej zawartości polifenoli (np. borówkach czy głogu). Te związki nadają rokitnikowi silne właściwości antyoksydacyjne – neutralizują wolne rodniki odpowiedzialne za uszkodzenia komórek i przyspieszone starzenie się organizmu. Karotenoidy obecne w rokitniku (beta-karoten, likopen, zeaksantyna) nadają owocom intensywnie pomarańczowy kolor i również działają jako przeciwutleniacze, a dodatkowo stanowią prowitaminę A (organizm przekształca je w witaminę A, ważną dla wzroku, skóry i odporności). Dzięki temu wszystkiemu rokitnik działa jak naturalny „koktajl” witaminowo-antyoksydacyjny, który wzmacnia organizm na wielu frontach: od odporności, przez ochronę serca, po kondycję skóry.

Warto dodać, że rokitnik zawiera także unikalne kwasy tłuszczowe – jego miąższ i pestki obfitują w zdrowe tłuszcze omega-3, omega-6 oraz rzadko spotykany w takiej ilości omega-7 (kwas palmitooleinowy). Ten ostatni korzystnie wpływa na błony śluzowe (np. żołądka, oczu) oraz skórę, wspomagając ich regenerację. Obecność fitosteroli w owocach (20–30 g/kg) również jest istotna – fitosterole pomagają obniżać poziom cholesterolu we krwi. Jak widać, profil odżywczy rokitnika jest imponujący, co tłumaczy dlaczego ta niepozorna jagoda ma tak wszechstronne działanie prozdrowotne.

FAQ – Najczęstsze pytania o rokitnik

1. Czy rokitnik jest bezpieczny? Czy ma skutki uboczne?
Tak, rokitnik uchodzi za roślinę bezpieczną dla większości osób, gdy jest spożywany w typowych ilościach jako owoc, sok czy suplement. Skutki uboczne występują rzadko. Odnotowano sporadycznie łagodne dolegliwości ze strony układu pokarmowego (np. biegunkę czy niestrawność) u osób przyjmujących bardzo duże dawki koncentratu z rokitnika (np. 3 g oleju dziennie przez kilka miesięcy). Ogólnie jednak zarówno owoce, jak i olej z rokitnika są dobrze tolerowane. Nie stwierdzono poważnych działań niepożądanych. Oczywiście, jak w przypadku każdego suplementu czy zioła, wskazany jest umiar. Osoby z określonymi schorzeniami (np. kamicą nerkową – ze względu na wysoką dawkę witaminy C) lub przyjmujące wiele leków powinny skonsultować się z lekarzem, ale dla przeciętnej zdrowej osoby rokitnik jest bezpiecznym dodatkiem do diety.

2. Czy rokitnik mogą stosować kobiety w ciąży i dzieci?
Świeże owoce rokitnika czy sok z tych owoców w umiarkowanych ilościach są naturalnym pokarmem, więc generalnie uważa się, że ich spożywanie przez kobiety w ciąży czy dzieci nie powinno zaszkodzić – zwłaszcza jako część normalnej diety (np. dodatek do herbaty, koktajlu, itp.). Trzeba jednak pamiętać, że brakuje szczegółowych badań dotyczących wysokich dawek rokitnika u kobiet ciężarnych lub małych dzieci. Dlatego zaleca się ostrożność: w ciąży najlepiej ograniczyć się do okazjonalnego spożywania produktów z rokitnika (np. szklanka soku czy garść owoców od czasu do czasu) i unikać silnie skoncentrowanych suplementów z rokitnika bez konsultacji z lekarzem. Podobnie w przypadku małych dzieci – niewielka ilość soku czy rozgniecionych owoców dodana do posiłku raczej nie zaszkodzi, ale stosowanie skoncentrowanego oleju czy ekstraktu warto wcześniej omówić z pediatrą.

3. W jakiej formie najlepiej spożywać rokitnik i jaka jest zalecana dawka?
Rokitnik można spożywać w różnych formach, w zależności od potrzeb. Świeże owoce (lub mrożone) są doskonałe jako dodatek do herbaty, koktajli, musli czy deserów – mają kwaśno-cierpki smak i dostarczają najwięcej witaminy C. Sok z rokitnika (nierzadko sprzedawany w postaci syropu) to wygodna forma na wzmocnienie odporności, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym – można go pić rozcieńczony z wodą lub dodać do herbaty. Olej z rokitnika pozyskiwany z nasion i miąższu jest z kolei popularny jako suplement (w kapsułkach) oraz do użytku zewnętrznego na skórę. Dostępne są też przetwory: dżemy, przeciery, a nawet suszone owoce czy herbatki z liści rokitnika. Nie ma jednego sztywnego dawkowania, bo rokitnik to przede wszystkim żywność. Jeśli pijemy sok, często zaleca się np. 50 ml dziennie (ok. 1/4 szklanki) profilaktycznie. W przypadku oleju z rokitnika, typowa dawka w suplementach to 0,5–1 g dziennie (500–1000 mg). Umiar jest kluczowy – np. garść (20–30 g) owoców dziennie lub 1–2 łyżki stołowe soku to rozsądna ilość dla dorosłego. Ważne, by obserwować swój organizm – jeśli źle reaguje (np. bólem brzucha przy zbyt dużej ilości soku), lepiej zmniejszyć dawkę. Generalnie jednak nie trzeba dużych ilości – już niewielkie porcje rokitnika regularnie spożywane przynoszą korzyści zdrowotne.

4. Czy rokitnik faktycznie ma więcej witaminy C niż cytryna lub pomarańcza?
Tak – i to wielokrotnie więcej! Rokitnik jest jednym z najbogatszych źródeł witaminy C w przyrodzie. Dla porównania: 100 gramów pomarańczy zawiera ok. 50 mg witaminy C, cytryna ok. 53 mg/100 g, a czarna porzeczka (też uważana za bardzo bogatą w tę witaminę) ma ok. 180 mg/100 g. Tymczasem 100 g świeżych owoców rokitnika może zawierać od ok. 200 aż do 600 mg witaminy C, w zależności od odmiany i dojrzałościmdpi.com. Średnio przyjmuje się, że rokitnik ma około 10 razy więcej witaminy C niż cytrusy. Niektóre źródła podają nawet, że zawartość witaminy C w 100 g rokitnika może sięgać 300–400% zalecanej dziennej dawki dla dorosłego. To właśnie dlatego sok z rokitnika czy syropy są tak polecane na odporność – dostarczają skoncentrowanej dawki „witaminy na odporność”. Warto jednak pamiętać, że witamina C jest wrażliwa na temperaturę, więc np. dodawanie soku z rokitnika do bardzo gorącej herbaty może częściowo tę witaminę zniszczyć. Lepiej spożywać go w napojach o przestudzonej temperaturze lub na zimno, aby w pełni skorzystać z zawartości witamin.

5. Czy olej z rokitnika można nakładać bezpośrednio na skórę?
Olej rokitnikowy jest szeroko stosowany w kosmetyce i można aplikować go na skórę, ale warto pamiętać o kilku rzeczach. Po pierwsze, czysty olej z rokitnika ma intensywnie pomarańczowy kolor (ze względu na wysoką zawartość karotenoidów) i może czasowo zabarwić skórę na żółtawy/oranżowy odcień. Dlatego jeśli chcemy użyć go bezpośrednio, najlepiej aplikować niewielką ilość i dobrze wmasować – barwa znika po kilku umyciach, ale może pobrudzić ubranie czy pościel. W praktyce często poleca się mieszanie oleju rokitnikowego z innym neutralnym olejem (np. jojoba, migdałowym) w proporcji 1:5 lub 1:10, aby zmniejszyć ryzyko zabarwienia i ułatwić wchłanianie. Po drugie, przed nałożeniem na większą powierzchnię skóry warto zrobić próbę uczuleniową – nanieść odrobinę oleju na wewnętrzną stronę przedramienia i odczekać 24 godziny, czy nie wystąpi reakcja alergiczna (choć alergie na rokitnik są rzadkie). Jeśli wszystko jest w porządku, olej można stosować np. na przesuszone miejsca, drobne zmiany skórne, blizny czy podrażnienia. Olej z rokitnika przynosi ulgę suchej, szorstkiej skórze, wspomaga jej regenerację i gojenie drobnych uszkodzeń. Ze względu na barwienie skóry częściej stosuje się go na noc lub dodaje kilka kropel do kremu/masła do ciała tuż przed aplikacją.

6. Czy rokitnik pomaga przy przeziębieniu i grypie?
Rokitnik bywa polecany jako naturalny środek wspomagający w trakcie przeziębienia – głównie ze względu na bardzo wysoką zawartość witaminy C oraz innych przeciwutleniaczy, które wzmacniają układ odpornościowy. Picie soku z rokitnika lub syropu w czasie infekcji może pomóc skrócić czas trwania przeziębienia lub złagodzić jego objawy, podobnie jak tradycyjnie pija się herbatę z cytryną czy sokiem malinowym. Trzeba jednak jasno powiedzieć: rokitnik nie jest lekiem przeciwwirusowym i nie „wyleczy” grypy czy ciężkiego przeziębienia od razu. Może natomiast wspierać organizm w walce z infekcją – witamina C uczestniczy w produkcji leukocytów (białych krwinek), a flawonoidy z rokitnika mogą działać łagodnie przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo. W efekcie osoba chora, przyjmując rokitnik (np. w formie syropu z ciepłą wodą i miodem), może odczuć szybszą poprawę samopoczucia. Istnieją również gotowe preparaty (syropy, tabletki) z rokitnikiem i dodatkiem np. cynku czy rutyny, przeznaczone właśnie na okres infekcji. Podsumowując: rokitnik pomaga na przeziębienie jako wsparcie odporności i naturalna „bomba witaminowa”, ale nie zastąpi leczenia przy poważnej chorobie. W razie grypy czy wysokiej gorączki zawsze należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza, traktując rokitnik jako uzupełnienie kuracji.

7. Czy rokitnik obniża ciśnienie krwi i poziom cukru? Czy mogą go stosować diabetycy i osoby z nadciśnieniem?
Pewne badania sugerują, że rokitnik ma łagodne działanie obniżające ciśnienie tętnicze oraz poziom glukozy we krwi. Dzieje się tak prawdopodobnie dzięki obecności flawonoidów i kwasów tłuszczowych omega, które poprawiają elastyczność naczyń i wrażliwość komórek na insulinę. W praktyce oznacza to, że osoby z nadciśnieniem czy początkującą cukrzycą mogą odnieść korzyści z włączenia rokitnika do diety – np. regularne picie soku z rokitnika może nieco pomóc w utrzymaniu ciśnienia na niższym poziomie, a u diabetyków wahania cukru mogą być mniejsze. Należy jednak zachować ostrożność: rokitnik nie jest silnym lekiem hypotensyjnym ani przeciwcukrzycowym, więc nie zastąpi leków przepisanych przez lekarza. Jeśli ktoś przyjmuje leki na nadciśnienie lub insulinę/ tabletki na cukrzycę, powinien monitorować swoje wyniki po wprowadzeniu rokitnika – teoretycznie istnieje możliwość, że w połączeniu z lekami efekt obniżenia ciśnienia/cukru się spotęguje. Na szczęście rokitnik działa dość łagodnie, więc ryzyko gwałtownego spadku cukru (hipoglikemii) czy ciśnienia jest niewielkie. Diabetycy mogą śmiało spożywać rokitnik, bo owoce te mają niski indeks glikemiczny i dużo błonnika (spowalniającego wchłanianie cukrów). Ważne tylko, by unikać słodzonych syropów z rokitnika (lepszy będzie 100% sok bez cukru). Osoby z nadciśnieniem również mogą korzystać z rokitnika – jego potas i antyoksydanty wspierają pracę naczyń. Warto jednak poinformować lekarza o zażywaniu wysokich dawek rokitnika, jeśli przyjmujemy leki, aby wspólnie ocenić czy nie ma przeciwwskazań. Generalnie rokitnik jest bezpieczny dla osób z tymi schorzeniami i może stanowić element zdrowej diety obniżającej ciśnienie i cukier.

Źródła: Badania i publikacje naukowe przytoczone w tekście (m.in. Chen et al. 2023; Abdullahzadeh et al. 2021; publikacje w Journal of Ethnopharmacology, Frontiers in Pharmacology, Wound Repair and Regeneration).