Wrzody żołądka — przyczyny, objawy, leczenie i dieta

Wrzody żołądka — przyczyny, objawy, leczenie i dieta

Wrzody żołądka to jedna z częstszych chorób przewodu pokarmowego, która dotyka miliony ludzi na całym świecie. Szacuje się, że w krajach rozwiniętych objawy wrzodów trawiennych może mieć nawet 5–10% dorosłej populacji. Wrzody mogą prowadzić do poważnych powikłań, dlatego wczesna diagnoza i leczenie są niezwykle ważne. Dzięki postępowi medycyny większość przypadków można skutecznie wyleczyć i zapobiec nawrotom.

Co to są wrzody żołądka?

Wrzód żołądka to ubytek w błonie śluzowej żołądka, powstający w wyniku działania kwasu solnego, enzymów trawiennych oraz czynników uszkadzających śluzówkę. Wrzody mogą również występować w dwunastnicy (początkowy odcinek jelita cienkiego) — wtedy mówimy o wrzodach dwunastnicy. Oba rodzaje zalicza się do tzw. wrzodów trawiennych.

Różnice między wrzodami żołądka a dwunastnicy dotyczą głównie lokalizacji, wieku zachorowania i reakcji na pokarm. Wrzody żołądka częściej pojawiają się u osób starszych, natomiast wrzody dwunastnicy — u osób młodszych.

Przyczyny wrzodów żołądka

Wrzody żołądka nie powstają bez przyczyny. W większości przypadków odpowiadają za nie konkretne czynniki, które uszkadzają ochronną barierę śluzową żołądka lub zwiększają agresję soków trawiennych.

Infekcja Helicobacter pylori

Najczęstszą przyczyną wrzodów jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori. Szacuje się, że bakteria ta występuje u ponad 50% populacji, ale nie u każdego prowadzi do wrzodów. H. pylori uszkadza błonę śluzową, prowadzi do przewlekłego zapalenia i zwiększa produkcję kwasu solnego.

Nadużywanie NLPZ

Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) — takich jak ibuprofen, ketoprofen, naproksen czy aspiryna — może prowadzić do uszkodzenia śluzówki żołądka i powstawania wrzodów. Ryzyko rośnie przy długotrwałym stosowaniu, zwłaszcza u osób starszych.

Stres i styl życia

Silny przewlekły stres, brak snu, nieregularne posiłki i szybki tryb życia mogą sprzyjać rozwojowi choroby wrzodowej. Stres nie jest bezpośrednią przyczyną, ale nasila działanie innych czynników uszkadzających.

Alkohol i palenie papierosów

Alkohol etylowy działa drażniąco na błonę śluzową, zwiększa wydzielanie kwasu solnego i upośledza gojenie się wrzodów. Palenie tytoniu również osłabia ukrwienie śluzówki żołądka, sprzyja przewlekłym stanom zapalnym i utrudnia leczenie.

Nadkwaśność

Nadmierna produkcja kwasu solnego w żołądku może uszkadzać błonę śluzową i prowadzić do powstawania wrzodów. Może to być związane z uwarunkowaniami genetycznymi lub współistniejącymi chorobami.

Czynniki genetyczne

U części osób istnieje rodzinna skłonność do choroby wrzodowej, związana np. z nadprodukcją kwasu lub większą podatnością na zakażenie Helicobacter pylori.

Objawy wrzodów żołądka

Objawy wrzodów żołądka bywają zróżnicowane. U niektórych osób mogą występować jedynie okresowe bóle, u innych objawy są bardzo nasilone.

• Ból w nadbrzuszu — najczęstszy objaw, piekący lub kłujący ból w środkowej części brzucha.
• Nasilanie bólu po jedzeniu — zwłaszcza w przypadku wrzodów żołądka (odwrotnie niż w wrzodach dwunastnicy, gdzie ból często ustępuje po posiłku).
• Nudności i wymioty.
• Wzdęcia, uczucie pełności, odbijania.
• Zmniejszenie apetytu, utrata masy ciała.
• Czarny, smolisty stolec — oznaka krwawienia do przewodu pokarmowego.
• Wymioty przypominające fusy kawy — świadczą o obecności krwi w żołądku.

Nasilenie objawów zależy od wielkości i lokalizacji wrzodu oraz ewentualnych powikłań.

Diagnostyka wrzodów żołądka

Rozpoznanie choroby wrzodowej wymaga przeprowadzenia odpowiednich badań. Podstawową i najskuteczniejszą metodą diagnostyczną jest gastroskopia.

Gastroskopia

Podczas badania lekarz wprowadza przez jamę ustną cienki wziernik z kamerą, dzięki czemu może dokładnie obejrzeć ściany żołądka i dwunastnicy. W trakcie gastroskopii można pobrać wycinki do badania histopatologicznego, testów na Helicobacter pylori oraz ocenić ewentualne zmiany przedrakowe.

Testy na Helicobacter pylori

Aby potwierdzić obecność bakterii, stosuje się:

• test oddechowy z mocznikiem,
• badanie kału na obecność antygenów,
• badania serologiczne (przeciwciała IgG),
• test ureazowy z próbki pobranej podczas gastroskopii.

Badania laboratoryjne

W przypadku podejrzenia powikłań można wykonać:

• morfologię krwi (anemia),
• testy wątrobowe,
• OB i CRP (stany zapalne),
• badania na krew utajoną w kale.

Leczenie wrzodów żołądka

Współczesna medycyna oferuje skuteczne leczenie wrzodów żołądka, które zależy przede wszystkim od przyczyny.

Eradykacja Helicobacter pylori

Jeżeli wrzody wywołane są przez H. pylori, wdraża się leczenie skojarzone — zazwyczaj:

• 2 antybiotyki (np. amoksycylina + klarytromycyna),
• inhibitor pompy protonowej (IPP, np. omeprazol, pantoprazol),
• leczenie trwa zwykle 10–14 dni.

Skuteczna eradykacja pozwala całkowicie wyleczyć chorobę wrzodową.

Inhibitory pompy protonowej (IPP)

Leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego:

• omeprazol,
• pantoprazol,
• esomeprazol,
• lansoprazol.

IPP przyspieszają gojenie wrzodów i łagodzą objawy bólowe.

Osłonowe leki śluzówkowe

Leki te wspomagają regenerację błony śluzowej:

Zapisz się do naszego newslettera i odbierz darmowego e-booka!

Imię

E-mail

Akceptuje politykę prywatności

• sukralfat,
• cytrynian potasowo-bizmutowy,
• prostaglandyny (mizoprostol — szczególnie przy leczeniu NLPZ).

Ograniczenie NLPZ

U osób, które muszą przyjmować leki przeciwzapalne, zaleca się minimalne dawki oraz profilaktyczne stosowanie IPP w celu ochrony śluzówki.

Leczenie chirurgiczne

W bardzo rzadkich przypadkach powikłań (np. perforacja, krwotok, niedrożność) konieczna może być interwencja chirurgiczna.

Dieta przy wrzodach żołądka

Odpowiednia dieta odgrywa ogromną rolę zarówno w leczeniu, jak i zapobieganiu nawrotom wrzodów.

Produkty zalecane

• gotowane warzywa,
• kasze, ryż, makarony,
• chude mięso (gotowane, duszone),
• nabiał (jeśli dobrze tolerowany),
• kisiele, galaretki, kompoty,
• pieczywo pszenne, sucharki,
• siemię lniane (łagodzi śluzówkę),
• woda niegazowana, słaba herbata.

Produkty zakazane

• alkohol,
• kawa, mocna herbata,
• czekolada, kakao,
• ostre przyprawy (pieprz, chili, musztarda),
• napoje gazowane,
• tłuste i smażone potrawy,
• fast foody, żywność przetworzona,
• cytrusy, soki z wysoką kwasowością.

Zasady jedzenia

• jeść 4–5 małych posiłków dziennie,
• unikać przejadania się,
• jeść powoli, dobrze przeżuwać,
• unikać jedzenia na noc.

Zioła i naturalne środki wspomagające

• rumianek,
• lukrecja deglicyryzowana (DGL),
• siemię lniane,
• aloes (naturalny, bez antrachinonów).

Powikłania nieleczonych wrzodów

Nie leczone wrzody żołądka mogą prowadzić do poważnych i niebezpiecznych powikłań:

• Krwotok z przewodu pokarmowego — objawia się smolistym stolcem, fusowatymi wymiotami, niedokrwistością.
• Perforacja — przebicie ściany żołądka prowadzące do zapalenia otrzewnej, stan zagrożenia życia.
• Zwężenie odźwiernika — utrudnia opróżnianie żołądka, prowadzi do wymiotów i utraty masy ciała.
• Rozwój raka żołądka — przewlekłe zapalenie i wrzody zwiększają ryzyko nowotworu.

Profilaktyka i zapobieganie wrzodom

Aby zmniejszyć ryzyko powstania wrzodów żołądka, warto wdrożyć kilka zasad:

• unikanie długotrwałego stosowania NLPZ,
• skuteczne leczenie zakażeń Helicobacter pylori,
• zdrowa dieta,
• umiarkowane spożycie kawy i alkoholu,
• całkowite zaprzestanie palenia papierosów,
• redukcja stresu — techniki relaksacyjne, medytacja, aktywność fizyczna.